Browsing by Author "Stjepanović, Mihailo"

Sarkoidoza je retka multisistemska granulomatozna bolest nepoznate etiologije. Karakteriše je stvaranje granuloma, koji se mogu javiti u bilo kom delu tela, a najčešće se javljaju u plućima i limfnim čvorovima. Pacijenti često pate od kašlja, nedostatka daha, bolova u grudima i izraženog umora i preti im rizik od razvoja fibroze pluća ili nepovratnog oštećenja drugih organa. Kod mnogih pacijenata bolest spontano prođe, često i bez kliničke dijagnoze, dok kod 10–30% slučajeva sarkoidoza postaje hronična i progresivna, i ponekad dovodi do smrti. Smrtnost je relativno mala, od 1-8%, zavisno od intenziteta bolesti, starosti pacijenta, pola i etničke pripadnosti. Prema brojnim studijama, vitamin D i sarkoidoza su u bliskoj vezi. Sarkoidoza se najčešće javlja u zimskim mesecima kada je nivo vitamina D nizak. Dalje, sarkoidoza je češća u oblastima koje su dalje od ekvatora. Nedostatak vitamina D i rizik od razvoja sarkoidoze je uobičajen kod tamno pigmentiranih pojedinaca i posebno je visok kod Afro-Amerikanaca koji žive na severnim geografskim širinama i koji imaju veću učestalost nedostatka vitamina D. Kod njih je sarkoidoza ozbiljna multisistemska bolest sa hroničnim tokom. Uloga molekularnih markera u deficijenciji vitamina D, odnosno varijanti u genima koji kodiraju za proteine uključene u metabolizam vitamina D, je nedovoljno istražena u etiologiji sarkoidoze. Smatra se da brojni proteini, među kojima su CYP2R1, DBP, CYP27B1 i VDR imaju ulogu u metabolizmu i signalnim putevima vitamina D. Naime, nakon primarne aktivacije vitmina D u koži, pro- vitamin podleže dvostrukoj hidroksilaciji. Prava se odigrava u jetri posredstvom enzima CYP2R1, a druga u bubrezima, posredstvom CYP27B1 enzima. Vitamin D-vezujući protein (DBP) je glavni nosač vitamina D, koji vezuje metabolite vitamina D i transportuje ih kroz cirkulaciju do ćelija. Receptor za vitamin D (VDR) pripada familiji nuklearnih receptora i nakon vezivanja liganda – aktivne forme vitamina D, stvara heterodimer sa retinoidnim X receptorom i reguliše biološku aktivnost vitamina D. VDR je prisutan na dendričnim ćelijama, limfocitima i markofagama – ključnim ćelijama imuno- efektora kod sarkoidoze. Stoga se smatra da ovi proteini, koji igraju značajnu ulogu u metabolizmu vitamina D, njegovoj konverziji u aktivan oblik, kao i signalnoj transdukciji i aktivaciji ciljnih gena mogu imati uticaj i na predispoziciju i uticati na klinički tok sarkoidoze. Cilj: Cilj ove asocijativne studije bio je da se ispita nivo vitamina D kod pacijenata, kao uticaj varijanti u genima CYP2R1 (rs10741657), CYP27B1 (rs10877012), DBP (rs7041; rs4588) i VDR (rs2228570) na nivo serumskog vitamina D. Takođe, ispitivan je i predisponirajući uticaj ovih genetičkih varijanti na nastanak i klinički tok sarkoidoze. Materijal i metode: Studija je obuhvatila 86 pacijenata sa sarkoidozom i 50 zdravih ispitanika, koji su činili kontrolnu grupu. Serumski nivo vitamina D određen je ELISA metodom, a detekcija varijanti u ispitivanim genima vršena je korišćenjem PCR-RFLP metode. Rezultati: Dobijeni rezultati su pokazali da nivo vitamina D koreliše sa nivoom kalcijuma, kao i sa parametrima plućne funkcije. Takođe, rezultati su pokazali da je alel A rs4588 DBP gena značajno povezan sa nižim nivoima 25(OH)D vitamina D kod pacijenata sa sarkoidozom (p=0.046). Dodatno, Za genotip AA gena DBP rs4588 je pokazano da je faktor rizika, jer su osobe sa ovim genotipom imale osam puta veću verovatnoću za razvoj sarkoidoze (OR 8.856, p=0.049). Ispitanici nosioci CC genotipa u genu CYP27B1 (rs10877012) imaju deset puta manju verovatnoću da obole od sarkoidoze (OR 0.116, p=0.001). Zaključak: Ovi rezultati pokazuju da nivo serumskog vitamina D kod pacijenata zavisi od genotipa u rs4588 DBP gena, i da ova genetička varijanta predstavlja faktor rizika za hipovitaminozu vitamina D. Takođe, varijante u ispitivanim genina utiču na rizik od oboljevanja od sarkoidoze, jer su genotipovi CYP27B1 rs10877012 i DBP rs4588 statistički različito zastupljeni u grupi pacijenata u odnosu na kontrolnu grupu ispitanika. Ovo je značajan podatak, ne samo za sarkoidozu, već i za druge bolesti koje su posledica disfunkcije imunskog sistema. Dodatne studije, kao i drugačiji pristupi, u kojima će se pratila ekspresija ovih gena, kao i njihova fukcionalna karakterizacija, doprineće boljem razumevanju kompleksne uloge koju vitamin D ima u zdravlju i bolesti.