Browsing by Author "Novaković, Ivana, član komisije"

Prosečna starost za ulazak u menopauzu u populacijama žena zapadnih zemalja je približno 51 godina. Prevremenu disfunkciju ovarijuma (POI) karakteriše amenoreja, hipoestrogenizam i povišeni gonadotropini kod žena mlađih od 40 godina. Uzroci POI su heterogeni, uključujući aberacije X hromozoma, infekcije, jatrogene uzroke (hirurgija, hemoterapija, zračenje) i autoimmune bolesti. Oko 20-30% žena sa POI ima i porodičnu anamnezu, sa ženskim članovima porodice koji nose istu dijagnozu. Stoga je genetska osnova za poremećaj verovatno uzrok ovog kliničkog stanja. Poznato je da normalni razvoj i funkcija jajnika zahtevaju ekspresiju i pravilnu koordinaciju mnogih gena. Navedeni mehanizmi su većinom nepoznati i uprkos genetskim defektima koji su identifikovani u nekoliko gena kandidata, u velikom broju POI slučajeva nije pronađen nijedan uzrok i zato su klasifikovani kao idiopatski POI. S obzirom da su veličina inicijalne folikularne formacije i brzina folikularnog trošenja povezane sa starošću pri menopauzi i s obzirom na činjenicu da ovi zametci ćelija izražavaju gonado steroidne receptore u različitim fazama razvoja, moguće je da genetičke varijante u genima za receptore polnih steroida, koje su uključene u održavanje funkcije jajnika, mogu uticati na rizik od PPOI. Osnovni modulatori folikulogeneze su estrogenski receptori (ERα i ERβ) koji direktno kroz regulisanje hipofiza-gonadne ose omogućavaju delovanje estrogena. Sekventni polimorfizam ERα gena (ESR1:estrogen receptor 1) je pokazao povezanost sa osteoporozom, neobjašnjivom neplodnošću, nižim odgovorom na stimulaciju jajnika, fibromima u materici i endometriozom. Nedavna istraživanja su pokazala da su mikrosatelitni polimorfizmi gena za ESR1 povezani sa PPOI u korejskoj kohorti. Nedostatak estrogena povezan je sa povećanim poremećajem kostiju, ubrzanim gubitkom kostane mase što dovodi do povećane podložnosti osteoporozi i frakturi kostiju. Nasleđivanje koštane mase je pod poligenskom kontrolom. SOHLH1 i SOHLH2 geni su faktori transkripcije vazni za razvoj PPOI. SOHLH2 gen nalazi se na 13 hromozomu, i jedan je od testis-specifičnih faktora koji su od suštinske važnosti za spermatogenezu, ovogenezu i folikulogenezu. SOHLH 1 i 2 geni su izraženi isključivo u primordijalnim folikulima do primarne folikularne faze i predstavljaju master regulatore gena jajne ćelije odgovorne za rani rast i diferencijaciju folikula...

Background: The superfamily of CYP P450 enzymes and the family of ABC transporters are essential in determining how antiretroviral drugs and anti-HCV drugs are processed affecting further therapeutic success of occurrence of adverse effects. Among these enzymes, CYP3A4 is the most widely distributed metabolic enzyme, predominantly found in the small intestine and liver is responsible for metabolizing various drug classes, including protease inhibitors, non-nucleoside reverse transcriptase inhibitors, and CCR5 receptor antagonists. On the other hand, CYP2B6 plays a significant role in processing nucleoside reverse transcriptase inhibitors, such as efavirenz. ABC transporters are also involved in all stages of drug pharmacokinetics and can be found in different tissues and organs such as the brain, liver, and small intestine. ABCB1, in particular, acts as a transporter for a wide range of substances, including several antiretroviral drugs and integrase inhibitors. However, studies have revealed notable variations in the activity of CYP P450 enzymes and the ABC transporter system due to liver tissue damage or applied therapeutics. These variations often manifest as changes in mRNA levels and protein expression in different pathological conditions. Since HCV co-infection is common among people living with HIV due to similar transmission routes, there are approximately 5 million registered cases of HIV/HCV co-infection worldwide. Research has demonstrated that HIV infection accelerates the progression of liver damage in co-infected patients with HCV. Recent studies have suggested that the extent of liver fibrosis can also impact the activity of the CYP enzyme system, in addition to genetic factors. The level of inflammation in liver tissue serves as an indicator of the acute intensity of infection, liver damage, and response to treatment protocols. In vitro and animal studies have shown that inflammation affects the activity of CYP P450 enzymes and the ABC transporter family through complex transcriptional and post-transcriptional mechanisms. The activity of metabolic enzymes and transporters is believed to be dependent on the nature and duration of inflammatory mediators. Three proposed mechanisms explain how inflammation alters the activity of metabolic enzymes and transporters: activation of the nuclear factor-kB (NF-kB) pathway by pro-inflammatory cytokines, leading to transcriptional inhibition; post-transcriptional mechanisms involving enzyme degradation through nitric oxide synthesis; and epigenetic modifications, such as changes in methylation processes in the promoter regions of enzymes and transporters. Considering that many drugs used for HIV and HCV treatment are primarily metabolized by these enzymes and transporters, it is crucial to investigate the impact of chronic inflammation, liver damage, and long-term therapy on their activity levels. Any changes in the activity of metabolic enzymes and transporters pose risks for adverse or toxic effects of antiretroviral and anti-HCV medications, as well as the potential failure to achieve therapeutic drug concentrations. This risk is particularly significant in the treatment of chronic infections characterized by rapid viral replication and immune evasion...

Stres je sastavni deo svakodnevnog života. Psihološki stresori pokreću kompleksan odgovor organizma na stres koji utiče na različite fiziološke procese uključujući hematopoezu. Poznato je da se u bazalnim uslovima proces eritrocitopoeze odvija prevashodno u kostnoj srži, dok se u stanjima povećanih potreba organizma za eritrocitopoezom ovaj proces, nazvan stres eritrocitopoeza (SE), aktivira i u slezini. Prema najnovijim saznanjima, neadekvatna regulacija SE može rezultirati prekomernom ekspanzijom i malignom transformacijom nezrelih ćelija crvene krvne loze. Do sada je proces SE ispitivan prevashodno na mišjim modelima anemije dok su literaturni podaci o efektima hroničnog psihološkog stresa na proces eritrocitopoeze veoma oskudni. Cilj ove studije je bio: 1) da se ispita uticaj hroničnog psihološkog stresa na proces eritrocitopoeze u kostnoj srži i slezini, i 2) da se istraže ćelijski i molekularni mehanizmi regulacije ispitivanog procesa. U tu svrhu su korišćeni odrasli mužjaci miševa visokorodnih sojeva CBA i C57/BL6, kao i MIF knockout miševi koji su bili podvrgnuti restraint stresu 7 ili 14 dana uzastopno, u trajanju od 2 sata dnevno. Za detekciju progenitorskih ćelija eritrocitne loze primenjen je metod kultivacije hematopoetskih ćelija na podlozi od metilceluloze obogaćene odgovarajućim citokinima. Metodama protočne citofluorometrije i imunohistohemije izvršena je detekcija i kvantifikacija eritroblasta u ispitivanim uzorcima kostne srži i slezine. Ekspresija ciljnih proteina je analizirana primenom Western blot-a i imunohistohemije dok je relativna ekspresija ispitivanih gena određena metodom Real-Тime PCR. Naši rezultati su pokazali da hronični psihološki stres redukuje koncentraciju gvožđa i hemoglobina u krvi, i da dovodi do stimulacije eritrocitopoeze u kostnoj srži i slezini miša. Inhibicija sinteze azot monoksida u potpunosti je sprečila stimulišući efekat hroničnog stresa na progenitorske ćelije crvene krvne loze u kostnoj srži, ukazujući prvi put da ovaj signalni molekul ima značajnu ulogu u ekspanziji eritroidnih progenitora tokom hroničnog psihološkog stresa. Pored povećanog broja progenitorskih ćelija, u slezini hronično stresiranih životinja smo detektovali i znatno veći procenat eritroblasta što ukazuje da hronični psihološki stres ima izraženiji efekat na ekstramedularnu eritrocitopoezu...

Urođene srčane mane (USM) predstavljaju strukturne abnormalnosti srca i velikih krvnih sudova prisutne na rođenju. Sa učestalošću od 0,8-1,2% u populaciji novorođenih, one predstavljaju najčešće urođene mane kod ljudi. Epidemiološke studije su pokazale da 20-30% USM nastaje kao posledica genetičkih faktora i da su submikroskopske promene u broju kopija (engl., Copy number variants, CNV) najčešći genetički uzročnici USM. Novorođenčad sa kritično teškim USM predstavlja 25-30% hospitalizovanih pacijenata na odeljenjima intenzivne nege. Brza i efikasna dijagnostika kod ove grupe pacijenata je od izuzetne važnosti ali često predstavlja izazov. Genetička testiranja mogu da olakšaju ovaj proces, ali nažalost nisu dostupna svim pacijentima. U razvijenim zemljama kao test prvog izbora kod pacijenata sa USM se primenjuje hromozomski microarray, koji detektuje CNV duž čitavog genoma. Visoka cena ovog testa često ograničava njegovu primenu u nerazvijenim zemljama gde se primenjuju dostupnije tehnologije. Metoda višestrukog umnožavanja proba zavisnog od ligacije (engl., Multiplex ligation-dependent probe amplification, MLPA) je brza, ekonomski povoljna, visokosenzitivna, semikvantitativna analiza za simultanu detekciju CNV na 60 odabranih lokusa u jednoj reakciji. Stopa detekcije CNV kod pacijenata sa USM primenom MLPA analize je varijabilna i zavisi od selekcije pacijenata kao i od odabira MLPA kitova koji se primenjuju u testiranju. Ciljevi: Ovo istraživanje je imalo za cilj da utvrdi stopu detekcije CNV MLPA analizom u cilju procene da li ova analiza može da se primenjuje kao test prvog izbora kod novorođenčadi sa kritično teškim USM hospitalizovane na Odeljenju neonatalne intenzivne nege. Dodatno, ciljevi ove studije su bili utvrđivanje učestalosti submikroskopskih genomskih abnormalnosti primenom MLPA analize, hromozomskog microarray-a i sekvenciranja „kliničkog egzoma“ kod novorođenčadi sa kritičnim USM hospitalizovane na Odeljenju intenzivne nege, kao i utvrđivanje korelacije detektovanih varijanti sa tipovima USM, prisustvom ekstrakardijanih malformacija i letalnog ishoda utvrđenih kod ispitanika. Materijal i metode: Studija je obuhvatila 100 neselektovanih novorođenčadi sa kritično teškim USM (kompleksne ili kombinovane srčane mane), hospitalizovane na Odeljenju intenzivne nege, Univerzitetske dečje klinike u Beogradu u perodu od avgusta 2014. do septembra 2019. godine. Pacijenti sa kliničkom slikom vijabilnih trizomija (21, 18, 13) nisu uključeni u studiju. Svi ispitanici su testirani MLPA analizom primenom SALSA MLPA P250-B2 i SALSA MLPA P311-B1 kitova (MRC Holland, Holandija). Pacijenti sa normalnim rezultatima MLPA analize su dalje evaluirani primenom hromozomskog microarray-a i sekvenciranja „kliničkog egzoma“. Rezultati: MLPA analiza je urađena kod 100 ispitanika primenom P311 i P250 MLPA kitova. Patogene CNV su detektovane kod 10 ispitanika. Kod devet ispitanika je utvrđena delecija regiona 22q11.2 koja je detektovana primenom oba MLPA kita, dok je kod jednog ispitanika utvrđeno prisustvo delecije regiona 3p25 koja je detektovana priemenom P311 MLPA kita...

The primary objective of the thesis is to assess the prevalence and the incidence of extrapancreatic malignancies (EPMs) in a cohort of Italian patients diagnosed with intraductal papillary mucinous neoplasms (IMPNs) of pancreas, and to identify the risk factors for their occurrence. The secondary objective is to assess an association between pancreatic IPMN and selected single nucleotide polymorphisms (SNPs) within 8q24 region of human genome. The tertiary objective of the thesis is to assess whether patients with pancreatic IPMNs have an increased propensity to develop colorectal adenomas. Methods: In order to meet the objectives three separate studies were conducted: the hospital-based multicentric study, the genetic association study and the colonoscopic case-control study. The hospital-based multicentric study was conducted in Italy from January 2010 to January 2011 in eight participating centers. Three hundred ninety IPMN cases were included in the study and screened for EPMs. EPMs were grouped according to time of their diagnosis as previous, synchronous (both prevalent) and metachronous (incident). The distribution of demographics, medical history and lifestyle habits was assessed among cases. The observed/expected (O/E) ratio of prevalent EPMs was calculated. The genetic association study was performed on 117 IPMN cases and 231 age and gender matched controls. Cases were enrolled at the Digestive Endoscopy Unit, Policlinico Agostino Gemelli, Rome, Italy with either a prevalent or incident IPMN diagnosis, diagnosed from January 2010 to June 2011. Status of selected SNPs (rs6983267, rs6993464, rs7014346, rs10505477) was determined using a StepOne Realtime PCR system (Applied Biosystems) and TaqMan SNP Genotyping Assay ™ 40X. Unconditional multiple logistic regression models were used to estimate odds ratios (ORs) and 95% confidence intervals (CIs) for the association of selected SNPs and IPMNs...

Prethodne studije su utvrdile da tokom starenja veliki broj bioloških struktura kao što su tkiva i organi gubi svoju kompleksnost i da takav gubitak vodi smanjenoj sposobnosti adaptacije na fiziološki stres. Međutim, za sada nema podataka da li se slične strukturne promene dešavaju na individualnim ćelijama i njihovom genetskom materijalu. Strukturna kompleksnost se može kvantifikovati na nekoliko načina. Skorašnje studije su utvrdile da hromatin, kao i mnoge druge biološke strukture u svojoj morfologiji ispoljavaju karakteristike fraktala. Koncept fraktala se u osnovi bazira na principu samosličnosti, odnosno na činjenici da manji delovi nekog fizičkog ili biološkog sistema nalikuju sistemu kao celini. Kompleksnost fraktalnih struktura se može meriti određivanjem fraktalne dimenzije i lakunarnosti kao dva najznačajnija parametra fraktalne analize. Kao dodatak fraktalnoj analizi, danas se često koristi i teksturalna analiza uz pomoć koje se mogu odrediti parametri teksturalne heterogenosti i neuređenosti biološke strukture kao što je entropija. U našoj studiji, na mišijem eksperimentalnom modelu, ispitivane su starosne promene u strukturnoj kompleksnosti nukleusnog hromatina na ukupno 10 ćelijskih populacija u timusu, slezini, bubregu i jetri. Takođe su opisane promene u kompleksnosti nukleusne strukture na kulturi ćelija nakon indukcije DNK oštećenja UV zračenjem...

Karcinom bubrežnih ćelija je najčešći maligni tumor bubrega, naročito muške populacije. U odnosu na klasifikaciju, koja obuhvata brojne histološke varijante, kao i činjenicu da ne postoji specifičan tumor marker, cilj ove doktorske disertacije bio je da se analizira imunohistohemijska ekspresija odabranih proteina koji regulišu ćelijski ciklus (ciklina A, ciklina B, ciklina D1, p16 i p57) u uzorcima iz tumora nakon nefrektomije na Klinici za urologiju Kliničkog centra Srbije i odeljenju urologije Kliničko-bolničkog centra „Dr Dragiša Mišović“ u Beogradu u periodu od 2010. do 2013. godine, da se ispita metodom qRT-PCR ekspresija gena koji kodiraju ove proteine (CCNA, CCNB, CCND, CDKN2A, CDKN1C) na DNK izolovanoj iz parafinskih kalupa, kao i da se ispita međusobna korelacija dobijenih rezultata u odnosu na kliničko-morfološke parametre (pol, starost, nuklearni gradus, stadijum bolesti, veličinu tumora, preživljavanje). Ova retrospektivna studija uključivala je 74 pacijenta sa, u proseku, tumorom srednje veličine, svetloćelijskim histološkim tipom, nižim gradusom i nižim TNM stadijumom bolesti. Imunohistohemijski metod je pokazao visok nivo ekspresije ciklina A kod starijih pacijenata ženskog pola, sa većim dijametrom tumora, višim gradusom i višim TNM stadijumom, bez statističke značajnosti, i značajnu ekspresiju u papilarnom histološkom tipu i kod pacijenata sa smrtnih ishodom. Ekspresija CCNA je pokazala normalan nivo ili duplikaciju jednako u grupi visokog gradusa. Ekpresija ciklina D1 opada sa povećanjem starosne kategorije i dimenzije tumora, slična je kod višeg i nižeg stadijuma, razlika prema gradusu je blizu konvencionalnog nivoa značajnosti. Najveći procenat pacijenata koji ima ekspresiju ciklina D1>10% su oni sa svetloćelijskim tipom, što je statistički značajno. Ekspresija CCND je pokazala značajnost koja je blizu konvencionalne kod papilarnog histološkog tipa- trećina bolesnika imala je deleciju gena. Ekspresija p16>10% je pronađena kod svih pacijenata sa papilarnim RCC (p<0.001). Ekspresija p16 je pokazala trend rasta sa povećanjem starosne kategorije i dimenzija tumora. Broj umrlih bio je veći u grupi pacijenata sa p16>10%, i to je zanimljiv rezultat, jer je p16 tumor supresor. Razlika u ekpresiji CDKN2A je na konvencionalnom nivou značajnosti (isključeni pacijenti sa duplikacijom), postoji statistički značajna razlika između tri grupe ekspresije CDKN2A gena (delecija i normalan nalaz) u korelaciji sa histološkim tipom. Smrtni ishod je bio manje učestao kod pacijenata sa delecijom, bez statističke značajnosti. Pacijenti sa normalnom ekspresijom CDKN1C uglavnom su imali p57 >5% (jedan slučaj sa duplikacijom i p57<5%)...

Uvod: Miotonična distrofija tipa 1 (MD1) je autozomno-dominantno nasledno oboljenje, koje pored mišića, zahvata mnoga druga tkiva i organe, uključujući i mozak. Zahvaćenost centralnog nervnog sistema (CNS) u MD1 podrazumeva neuropsihološke i bihevioralne poremećaje. Razvoj savremenih neurovizualizacionih tehnika i molekularne medicine omogućava bolje sagledavanje uzroka moždanih poremećaja. Ciljevi: Određivanje neuropsihološkog i bihevioralnog profila bolesnika sa MD1, ispitivanje morfoloških specifičnosti njihovog mozga i analiza nivoa biomarkera neurodegeneracije u likvoru. Materijal i metode: Ispitivano je 66 bolesnika kod kojih je dijagnoza MD1 potvrđena molekularno-genetskom analizom. Stepen mišićne slabosti određivan je prema MIRS (Muscular Impairment Rating Scale). U istraživanju je korišćena opsežna baterija klasičnih neuropsiholoških testova, kao i obiman set kompjuterskih testova iz baterije CANTAB (Cambridge Neuropsychological Test Automated Battery). U studiji su korišćene sledeće skale: Hamiltonove skale za procenu depresije i anksioznosti, Milonov multiaksijalni klinički upitnik (MMCI) za poremećaje ličnosti, DSS skala za merenje prekomerne dnevne pospanosti (PDP) i Kruppova skala za težinu zamora (FSS). Kod bolesnika i 38 zdravih kontrola pregled mozga je obavljen na aparatu za magnetnu rezonanciju (MR) jačine 1,5 T. Na snimcima je određivano ukupno opterećenje hiperintenznim lezijama bele mase (HLBM), zapremina sive mase mozga pomoću morfometrije zasnovane na vokselu (VBM) i analiza puteva bele mase metodom difuzionog tenzorskog imidžinga (DTI). Transkranijalna sonografija mozga (TCS) korišćena je za analizu struktura srednje linije moždanog stabla kod bolesnika i 55 zdravih kontrola. Nivo ukupnog i fosforilisanog tau proteina (T-tau i P-tau) i beta amiloida 42 (Aβ42) u likvoru bolesnika i 26 neurološki zdravih kontrola određivan je metodom sendvič ELISA. Rezultati: Vizuospacijalna disfunkcija je uočena kod 80 %, egzekutivna disfunkcija kod 67 %, a oštećenje jezičke funkcije imenovanja kod 62 % obolelih. Značajna depresivnost je registrovana kod 15 %, anksioznost kod 11 %, PDP kod 44 %, a zamor kod 52 % bolesnika. Klinički značajan poremećaj ličnosti je imalo 60 % obolelih (zavisan tip ličnosti 52 %, a paranoidan 39 %). Lošiji rezultati na pojedinim neuropsihološkim i bihevioralnim testovima bili su u korelaciji sa većim brojem CTG ponovaka (p<0,05). MD1 bolesnici su imali veće opterećenje HLBM u odnosu na zdrave kontrole (0,30 ± 0,80 prema 0,04 ± 0,10; p<0,01)...

Uvod: Bolest rastuće prevalencije, hroničnu opstruktivnu bolest pluća (HOBP), karakteriše oštećenje funkcije pluća, nepotpuno reverzibilno na terapiju, uz prateće egzcerbacije na biološkom i kliničkom nivou. Ispoljava se sistemskom inflamacijom, koja izaziva posledice i u drugim organima, i pojavom komorbiditeta. Pušenje je najveći faktor rizika a ima dokaza da genetska predispozicija utiče na pojavu bolesti kod nekih osoba. Podložnost za HOBP nije do sada ispitivana testom homozigotno-recesivnih osobina (HRO-test). Cilj studije bila je analiza populaciono-genetičke strukture oboljelih od HOBP pomoću HROtesta, t.j. ispitivanje genetičke homozigotnosti oboljelih u odnosu na kontrolnu grupu i korelacije u odnosu na indeks tjelesne mase, stadijum HOBP, stepen ukupne izloženosti duvanskom dimu i drugim noksama, komorbiditet i distribuciju krvnih grupa sistema ABO oboljelih u odnosu na kontrolnu grupu i opštu populaciju. Materijal i metode: Studijsku grupu činilo je 394 ispitanika svrstanih u dvije grupe: 150 oboljelih od HOBP i 244 zdrava ispitanika kontrolne grupe (114 pušača i 130 nepušača). Kod svih je primijenjen HRO-test sa 21 morfo-fiziološkom osobinom i analizirano ukupno preko 8000 markera. Urađena je statistička analiza u skladu sa ciljevima studije. Rezultati: Utvrđen je značajno uvećani prosječan broj HRO u grupi oboljelih u odnosu na kontrolnu grupu, kao i među bolesnicima u odnosu na stadijum bolesti. Različita je distribucija krvnih grupa ABO sistema između oboljelih od HOBP i opšte populacije i u odnosu na stepen funkcijskog oštećenja pluća oboljelih. Zastupljenost komorbiditeta je značajno veća u grupi oboljelih. Zaključak: Oboljeli od HOBP imaju povećan stepen homozigotnosti u odnosu na zdrave osobe nezavisno od pušačkog statusa. Povećana homozigotnost oboljelih može se dovesti u vezu sa remećenjem homeostaze, što omogućava ispoljavanje prisutnih genskih lokusa, i time uvećava mogućnost nastanka bolesti.

Zaostajanje u razvoju i intelektualne poteškoće se u opštoj populaciji sreću sa učestalošću od 1-3% i predstavljaju najčešću indikaciju za upućivanje deteta kliničkom genetičaru. Mogu se javiti kao izolovan entitet ili zajedno sa urođenim anomalijama, neurološkim problemima i/ili autizmom ili drugim poremećajima. Genetički uzroci zaostajanja u razvoju i intelektualnih poteškoća uključuju širok spektar promena, od numeričkih i strukturnih hromozomskih aberacija, preko promena u broju kopija u genomu do mnogobrojnih genskih varijanti po tipu autozomno-dominantnih, autozomno-recesivnih, X-vezanih pa i mitohondrijskih alteracija. Uticaj ovih promena je veći što je teža klinička slika. Zbog izrazite genetičke heterogenosti ovih bolesti mnogo pacijenata prolazi kroz takozvanu dijagnostičku odiseju koja se odnosi na veliki broj urađenih genetičkih i drugih dijagnostičkih testova pre nego što se postavi dijagnoza. Otkrivanje genetičkog uzroka bolesti između ostalog omogućava uvid u prognozu bolesti, primenu specifične terapije, prevenciju očekivanih komplikacija i informisanje pacijenata o genetičkom aspektu planiranja porodice. Prema trenutno važećim preporukama za pacijente sa zaostajanjem u razvoju/intelektualnim poteškoćama, urođenim anomalijama, i bolestima iz spektra autizma prvi test izbora je analiza molekularnog kariotipa. Novije studije ukazuju da se sekvenciranjem celog egzoma/genoma, kao prvim testom, mogu uspešno ispitivati deca sa suspektnim genetičkim bolestima, uključujući tu i zaostajanje u razvoju i intelektualne poteškoće. Konkretne i zvanične preporuke i smernice za upotrebu metoda sekvenciranja nove generacije za navedenu indikaciju još uvek ne postoje. Cilj: Ovo istraživanje je imalo za cilj utvrđivanje uzročnih varijanti, njihovog tipa i učestalosti kod dece sa srednje teškim i teškim zaostajanjem u razvoju i intelektualnim poteškoćama, kao i ispitivanje korelacije genotipa i fenotipa. Na osnovu dobijenih rezultata planirano je kreiranje dijagnostičkog algoritma za primenu različitih genetičkih metoda u zavisnosti od kliničkih karakteristika pacijenta...

Multipla endokrina neoplazija tip 1 (MEN1) je nasledni tumorski sindrom koji se u svom klasičnom obliku karakteriše pojavom primarnog hiperparatiroidizma (PHPT), neuroendokrinih tumora pankreasa (pNET) i pituitarnih adenoma (PA). Gen odgovoran za nastanak sindroma jeste MEN1 gen koji kodira protein menin, ubikvitarno eksprimirani protein koji učestvuje u brojnim ćelijskim procesima. Germinativna mutacija u MEN1 genu i gubitak heterozigotnosti (GH) govore u prilog tumor-supresorske uloge menina u ovim tumorima. Uprskos ubikvitarnoj ekspresiji menina, za MEN1 je karakteristična predilekcija za endokrine organe. Ipak, ni svi endokrini organi nemaju istu predispoziciju za nastanak tumora. Iako je GH očekivani mehanizam inaktivacije, izvesni stepen heterogenosti među tumorima postoji i u pogledu inaktivacije gena. Razlozi ovakve tkivne specifičnosti nisu razjašnjeni. Cilj studije: Cilj ove doktorske disertacije jeste da se ispitaju kliničke, patohistološke i genetske karakteristike pacijenata sa MEN1 sindromom, kao i analiza inaktivacije MEN1 gena u endokrinim i neendokrinim tumorima ovih pacijenata. Materijal i metode: retrospektivno su analizirane genetičke, kliničke i patohistološke karekteristike 102 uzastopna pacijenta sa MEN1 sindromom (prosečna starost 41,1  18,7 godina, od 3 do 72 godine, žene 68,6%, muškarci 31,4%). Direktno sekvenciranje i MLPA MEN1 gena sprovedeno je kod svih pacijenata. Gubitak genskog materijala 11q13 ispitivan je na 30 različitih uzoraka MEN1 tumora od 10 ispitanika. Rezultati: Analizirano je 75 indeksnih pacijenata i njihovih 27 srodnika koji su pripadali 31 različitoj porodici. PHPT je nađen kod 70/88, (79,5%), PA kod 59/88 (67%) a pNET kod 27/88 (30.7 %) pacijenata. Četrnaest (20,9%) pacijenata je bilo asimptomatsko. Mutacija u MEN1 genu je nađena kod 53,3% (40/75) indeksnih slučajeva, odnosno 65,7% u ukupnom broju ispitanika. Većina pacijenata su bile žene, ali je ovo naročito bilo izraženo među MEN1-negativnim pacijentima (86% odn. 59% kod nosilaca, p<0.01)...

Amiotrofična lateralna skleroza (ALS) nastaje usled primarnog oštećenja motornih neurona na nivou kore velikog mozga, jedara moždanog stabla i prednjih rogova kičmene moždine. Oko 90% ALS pacijenata čini tzv. sporadičnu ALS (SALS), dok 5-10% pacijenta ima genetsku ili familijarnu osnovu bolesti (FALS). Do sada je opisano više od 20 gena povezanih sa ALS. Nisu poznate epidemiološke i kliničke karakteristike pojedinih formi FALS u Srbiji. U svetu nedostaju podaci o zahvaćenosti centralnog nervnog sistema (CNS) u sklopu FALS. Ciljevi ovog istraživanja su bili: molekularno-genetsko ispitivanje pacijenata sa ALS na prostoru Srbije; određivanje tipičnih kliničkih znakova u subpopulaciji pacijenata sa FALS; ispitivanje korelacija kliničkih i genetskih karakteristika, uključujući poređenje nalaza neuropsihološkog testiranja i morfoloških specifičnosti mozga i kičmene moždine analiziranih pomoću savremenih metoda magnetne rezonancije (MR). Metod: U ovo ispitivanje uključen je 241 pacijent iz hospitalnog registra Klinike za neurologiju Kliničkog centra Srbije. Pacijenti su testirani na sledeće mutacije: SOD1 (svih 5 egzona), TDP 43 (egzon 6), FUS (egzoni 14 i 15), c9orf72 i ANG. Genetska grupa od 37 ispitanika poređena je klinički sa 32 SALS pacijenta bez verifikovane mutacije. Neuropsihološko testiranje je sprovedeno kod 22 SOD1 pozitivna ispitanika, 5 SOD1 negativnih ispitanika pozitivnih na druge ALS gene i 82 zdrave kontrole. Primenjivani su testovi za kognitivni skrining, procenu opšteg intelektualnog nivoa, pažnje, pamćenja, vizuospacijalnih i konstrukcionih, egzekutivnih i jezičkih funkcija. Od 69 pacijenta sa ALS, MR pregledom mozga i vratnog dela kičmene moždine na aparatu od 1,5T je obuhvaćena grupa od 23 genetski determinisanih pacijenata i 11 iz grupe SALS. Kontrolna grupa bila je sastavljena od 34 uparena zdrava ispitanika. Analizirana je debljina korteksa, mikrostruktura puteva bele mase, funkcionalna povezanost delova mozga u stanju mirovanja, kao i analiza strukture kičmene moždine. Rezultati: Ukupno 37 (15,4%) od 241 pacijenta imalo je jednu ili više mutacija u testiranim ALS genima. U genetskoj grupi 27 pacijenta je imalo mutaciju u SOD1 genu (72,9%), šest pacijenata je imalo mutaciju u genu za c9orf72 (16,2 %), dva pacijenta mutaciju u ANG genu (5.4%), jedan pacijent je imao mutaciju u TDP43 genu (2,7%), a jedan kombinovanu mutaciju c9orf72, FUS i ANG (2,7%). Svi SOD1 pozitivni pacijenti imali su spinalni početak bolesti i u većini slučajeva (85,2%) prvi simptomi su bili u donjim udovima...

Uvod: Kompleks gena koji kodira sistema humanih leukocitnih antigen (HLA) je najpolimorfniji deo humanog genoma. Složenost polimorfizma HLA je posledica postojanja više genskih lokusa, velikog broja alela za većinu gena i kombinacija produkata ovih alela. Analize polimorfizma HLA i neravnoteže udruživanja alela, kao i razlike učestalosti alela i haplotipova HLA među populacijama, imaju primenu prilikom izbora davaoca za transplantaciju matičnih ćelija hematopoeze i značaj u ispitivanju udruženosti HLA sa etiopatogenezom nekih bolesti. Do sada nije bilo podataka o učestalosti alela i haplotipova alela HLA u populaciji Srbije. Za potrebe transplantacije pacijenata sa ovih prostora, korišćene su dostupne učestalosti alela drugih populacija koje ne moraju nužno da budu identične našoj populaciji. Poznavanje polimorfizma HLA sopstvene populacije bi omogućilo skraćivanje vremena traženja davaoca i pravovremenu transplantaciju MĆH. Takođe, ispitivanje polimorfizma HLA zdrave populacije Srbije je neophodan preduslov da bi se omogućilo dokazivanje relativnog rizika određenih alela HLA kod bolesnika u našoj zemlji. Ciljevi istraživanja: Ciljevi ovog istraživanja su bili da se ustanovi učestalost alela i haplotipova HLA u populaciji Srbije, da se ustanovi stepen genetske sličnosti sa drugim populacijama, kao i da se proceni optimalan broj davalaca u Registru davalaca kostne srži Srbije. Ispitanici i metode: Ispitivanje je rađeno kod zdravih, nesrodnih osoba koje su se prijavile u Registar davalaca kostne srži Srbije. Kod 1992 ispitanika je retrospektivnom analizom određena učestalost alelskih grupa za lokuse HLA-A, HLA-B i HLA-DRB1, kao i učestalost haplotipova HLA-A-B, HLA-A-DRB1, HLA-B-DRB1 i HLA-A-B-DRB1. U podgrupi od 159 slučajno odabranih ispitanika su dodatno određene grupe alela za lokuse HLA-C i HLA-DQ i dobijena je učetsalost gupa alela za ove lokuse, kao i učestalost haplotipova HLA-C-B, HLA-DRB1-DQB1 i HLA-A-B-C-DRB1-DQB1. Dodatno, kod 112 ispitanika kojima su prethodno definisane grupe alela, urađena je tipizacija HLA testovima visoke rezolucije, a potom je određena učestalost alela za svih pet lokusa, kao i učestalost haplotipova dva, tri i pet lokusa...

Transplantacija matiĉnih ćelija hematopoeze (TMĆH) predstavlja uspešan vid leĉenja za decu obolelu od razliĉitih uroĊenih i steĉenih bolesti hematopoeze. Praćenje himerizma posle alogene transplantacije matiĉnih ćelija hematopoeze znaĉajno je za procenu rizika za odbacivanje kalema ili pojavu recidiva bolesti,a u cilju blagovremene primene odgovarajuće terapije. Glavni princip u detekciji himerizma je identifikacija i kvantitativna analiza genetiĉkih markera koji se u razliĉitim alelskim formama javljaju kod davaoca i primaoca. Za praćenje himerizma primenjena je analiza mikrosatelitskih genetiĉkih markera, metodom STR-PCR, koja omogućava preciznu procenu udela alela davaoca i primaoca u uzorku periferne krvi transplantiranog bolesnika. Sa druge strane, u sluĉajevima obolelih od malignih bolesti hematopoeze, pored praćenja relativnog odnosa ćelija hematopoeze primaoca i davaoca praćeno je i prisustvo minimalne rezidualne bolesti (MRB). Praćenje MRB kod obolelih od leukemije moguće je vršiti razliĉitim genetiĉkim metodama, zavisno od toga koji je specifiĉni genetiĉki marker otkriven prilikom postavljanja dijagnoze, pre transplantacije. U ovom radu su korišćene metode citogenetike i molekularne genetike (RT-PCR). Himerizam i prisustvo MRB su u ovoj studiji praćeni pet godina iz uzoraka periferne krvi ili kostne srţi, u odreĊenim vremenskim intervalima, sa medijanom od 11 meseci. Rezultati ovog rada su pokazali da je metoda STR-PCR efikasna metoda za praćenje himerizma i blagovremeno registrovanje odbacivanja kalema nakon transplantacije kod obolelih od nemalignih bolesti hematopoeze. MeĊutim, za blagovremeno otkrivanje pojave rcidiva kod obolelih od malignih bolesti hematopoeze, neophodna je primena i savremenih genetiĉkih metoda koje su specifiĉne za detekciju odreĊenog malignog klona prisutnog kod obolelog pre transplantacije...

I pored postojanja studija koje ukazuju da nanočestice oksida gvožđa ne izazivaju značajne morfološke promene u jetri, i dalje je nepoznato da li i u kojoj meri ove čestice utiču na strukturu i distribuciju jedarnog hromatina hepatocita. Danas je ovakve promene moguće indirektno detektovati i kvantifikovati korišćenjem savremenih kompjuterskih metoda zasnovanih na algoritmima fraktalne i teksturalne analize. Cilj ove disertacije je bio da se utvrdi da li nakon izlaganja nanočesticama gvožđe (II, III) oksida u hepatocitima dolazi do ovakvih diskretnih promena koje do sada nisu bile uočljive upotrebom konvencionalne mikroskopije, kao i da se utvrdi da li su promene praćene pojavom oksidativnog stresa u jetri. Istraživanje je urađeno na ukupno 90 miševa soja C57BL/6 koji su bili izloženi nanočesticama u različitim dozama. Digitalni mikrografi tkiva jetre su analizirani korišćenjem savremenih softverskih platformi pri čemu su za više od 2000 hromatinskih struktura hepatocita kvantifikovane vrednosti fraktalne dimenzije, lakunarnosti, angularnog drugog momenta, inverznog momenta razlike, teksturalnog kontrasta, teksturalne korelacije, teksturalne varijanse i još četiri parametra Harove diskretne vejvlet transformacije. Za svaku životinju su takođe određeni konvencionalni parametri oksidativnog stresa i antioksidativne zaštite jetre. Rezultati istraživanja ukazuju da je savremeni i inovativni metod teksturalne analize zasnovan na matriksu simultanog pojavljivanja sivih vrednosti rezolucionih jedinica u mogućnosti da detektuje diskretne strukturne promene hromatina hepatocita uzrokovane nanočesticama gvožđe (II, III) oksida. Izlaganje nanočesticama gvožđe (II, III) oksida dovodi do značajnih promena u teksturalnoj homogenosti i uniformnosti hromatina što je praćeno promenama u oksidativnom statusu jetre. Ovi nalazi predstavljaju osnovu za dalja istraživanja potencijalnih toksičnih efekata gvozdenih nanomaterijala kao i morfoloških promena u jetri koje nastaju kao posledica akutne i hronične izloženosti nanočesticama oksida gvožđa.

Uvod: Nedavno je otkriveno da nosioci mutacija u genu za glukocerebrozidazu (GBA), kako u homozigotnom stanju, kod pacijenata koji imaju Gošeovu bolest (GB), tako i kod heterozigotnih nosilaca ove mutacije, imaju veću šansu da obole od Parkinsonove bolesti (PB). Prema literaturnim podacima, klinička slika Parkinsonove bolesti kod nosilaca mutacije u GBA genu, slična je fenotipu sporadične forme. Ciljevi: Utvrđivanje učestalosti GBA mutacija u grupi pacijenata sa PB u Srbiji i karakterizacija genotipa. Određivanje specifičnosti kliničkog ispoljavanja PB kod heterozigotnih i homozigotnih nosilaca GBA mutacija i utvrđivanje genotipsko-fenotipske korelacije. Utvrđivanje neuroimidžing karakteristika PB pacijenata sa GBA mutacijama, zdravih nosilaca GBA mutacija i pacijenata sa GB. Materijal i metode: Analiza egzona 8-11 GBA gena obavljena je kod 644 PB pacijenta i 368 zdravih kontrola. Pored toga, pregledano je 18 pacijenata sa GB i njihovih 14 srodnika prvog stepena koji su obavezni nosioci GBA mutacija. Nakon određivanja GBA statusa i prisustva PB kod ovih ispitanika, formirane su grupe za dalju analizu. Dizajn po tipu studije preseka korišćen je za računanje odnosa šansi prisustva GBA mutacije u ispitivanim grupama, kao i za utvrđivanje osnovnih kliničkih karakeristika PB kod nosilaca GBA mutacija. Dizajn po tipu studije slučajeva i kontrola korišćen je za utvrđivanje nemotornih karakteristika kao i imidžing razlika kod PB udružene sa GBA mutacijama u poređenju sa sporadičnom PB (bez mutacija u GBA genu, sPB). Ekstenzivna testiranja za procenu kognitivnih, bihejvioralnih, motornih i nemotornih karakteristika uključile su: Unified Parkinson Disease Rating Scale (UPDRS), Hoehn i Yahr stadijum PB, Mini Mental State Examination (MMSE), Hamiltonovu skalu depresivnosti, Hamiltonovu skalu anksioznosti, Bekovu skalu za depresiju, skalu apatije, upitnik nemotornih simptoma, Adenbruksovo kognitivno ispitivanje i Bostonski test nominacije. Pregled mozga je obavljen na aparatu za magnetnu rezonanciju (MR) jačine 1,5 T. Na snimcima je određivano ukupno opterećenje hiperintenznim lezijama bele mase, zapremina sive mase mozga pomoću morfometrije zasnovane na vokselu i analiza puteva bele mase metodom difuzionog tenzorskog imidžinga. Transkranijalna sonografija mozga (TKS) korišćena je za analizu struktura srednje linije moždanog stabla. Kod zdravih nosilaca GBA mutacije, bez jasnih znakova PB, urađen je DaT-SPECT u cilju utvrđivanja premotorne faze PB...

Preeklampsija je multifaktorsko i multiorgansko hipertenzivno oboljenje specifično za trudnoću. Glavni je uzročnik maternalnog i perinatalnog morbiditeta i mortaliteta širom sveta. Loša placentacija, sa neadekvatnim remodelovanjem spiralnih arterija, posledičnom hipoksijom i ishemijom, i pojavom endotelne disfunkcije, dalje indukuje različite patofiziološke mehanizme koji doprinose razvoju preeklampsije. Smatra se da je oksidativni stres jedan od faktora rizika za pojavu preeklampsije. Glutation S-transferaze (GST) su porodica antioksidantnih enzima čije smanjenje aktivnosti je povezano sa pojavom oksidativnog stresa. Delecioni polimorfizmi gena za GST T1 i M1 dovode do odsustva enzima i samim tim izostanka enzimske aktivnosti. Dosadašnje studije o povezanosti ovih polimorfizama i preeklampsije nisu dale jasne zaključke. Endotelna azot oksid sintetaza (eNOS) odgovorna je za sintezu azot oksida (NO), čiji snižen nivo dovodi do pojave hipertenzije, aktivacije koagulacije i endotelne disfunkcije. Poslednjih dvadesetak godina brojne studije su pokušale da dovedu u vezu prisustvo tri najčešća polimorfizma u genu za eNOS sa pojavom preeklampsije (G894T – Glu298Asp; VNTR 4b/a; T-786C), ali su mišljenja o njihovoj ulozi takođe podeljena. Katehol O-metiltransferaza (COMT) je enzim koji u placenti učestvuje u razgradnji kateholnih estrogena, sa glavnim produktom 2-metoksiestradiolom (2-ME). On inhibiše hipoksija inducibilni faktor 1α (HIF-1α) čija je uloga regulisanje ćelijskog odgovora na hipoksiju. COMT Val108/158Met polimorfizam, doveden je u vezu sa povećanim rizikom za pojavu preeklampsije. Endotelna disfunkcija može da prouzrokuje poremećaj ravnoteže između proinflamatornih (TNF-α, interleukin (IL)-1β, IL-6) i antiinflamatornih citokina. Povećana produkcija proinflamatornih citokina deluje tako što ugrožava uteroplacentarnu perfuziju i dovodi do vaskularnog oštećenja. Cilj istraživanja: Ovo istraživanje je imalo za cilj da odredi učestalost delecionih polimorfizama gena za GST T1 i M1, tri polimorfizma gena za eNOS (G894T, T-786C, 4b/a VNTR) i Val158Met polimorfizam gena za COMT u grupi preeklampsija i nekomplikovanih trudnoća, kao i eventualno postojanje razlike u distribuciji genotipova i alela analiziranih polimorfizama...

Spektar psihotičnih poremećaja, od kojih je najteže oboljenje shizofrenija, čine složene nasledne poligenske bolesti kod kojih, pored genetičkih faktora, bitnu ulogu u etiologiji bolesti imaju psihosocijalni faktori rizika, kao što su trauma u detinjstvu i neuroticizam. Neurobiološki mehanizam kojim bi se objasnio uticaj psihosocijalnih faktora rizika na obolevanje od psihotičnog poremećaja još uvek nije poznat. Jedan od ponuđenih modela bolesti kojim bi se pokazala njihova veza jeste dijateza-stres model. Ovaj model ističe značaj interakcije biološke vulnerabilnost na stres (povišena stres-senzitivnost) i nepovoljnih životnih događaja u ranom životnom dobu (trauma u detinjstvu) na podložnost za nastanak psihotičnog poremećaja. Takođe, psihološki faktor rizika (neuroticizam) uključen je u ovaj model s obzirom da je neuroticizam marker stresvulnerabilnosti, odnosno fenotip kojim se opisuje povišena senzitivnost na stres. Interesantno je da je povišena senzitivnost na stres uočena ne samo kod pacijenata sa psihotičnim poremećajem, već i kod njihovih prvostepenih srodnika, što govori u prilog nasledne osnove stres-senzitivnosti. Najprihvaćeniji neurobiološki mehanizam dijateza-stres modela jeste poremećaj aktivnosti hipotalamo-hipofizno-adrenalne (HPA) osovine. Molekularna osnova disregulacije HPA osovine proučava se najviše u domenu poremećene glukokortikoidne signalizacije, gde glavnu ulogu ima glukokortikoidni receptor (GR). Ključni regulator GR jeste protein FK506-binding protein 51(FKBP51), ko-šaperon (co-chaperone) heatschock proteina 90 (hsp90), koji posreduje u translokaciji kortizol-GR kompleksa iz citoplazme u nukleus, a time i u GR-posredovanoj genskoj transkripciji. Gen koji kodira ovaj protein jeste FKBP5 gen. Ispitivanja polimorfizama u FKBP5 genu pokazala su da određeni rizični aleli imaju funkcionalni uticaj na ekspresiju FKBP51, kao i da u interakciji sa stresnim događajima predstavljaju značajne prediktore za različitu psihopatologiju indukovanu stresom, među kojima su i psihotični pormećaji...

Uvod: Depresija je poremećaj raspoloženja koji izaziva perzistentno osećanje tuge i gubitka interesovanja. Uzrok depresije nije poznat, ali su populacione genetske studije pokazale da genetika ima uticaj na pojavu poremećaja. Do sada su izučavani mnogi polimorfizmi i nekoliko ih je pokazalo obećavajuće rezultate, tj. da verovatno utiču na povećanje podložnost za razvoj depresije. Među njima su i 5-HTTLPR polimorfizam gena za serotoninski transporter, Val66Met funkcionalni polimorfizam neurotropnog faktora dobijenog iz mozga (BDNF) i Val158Met funkcionalni polimorfizam katehol-Ometiltransferaze (COMT). Heterogenost rezultata dosadašnjih istraživanja depresije govori u prilog tome da aktuelna dijagnostička kategorija obuhvata više etiološki različitih poremećaja koji imaju sličnu kliničku sliku. Izučavanje interakcije polimorfizama i njihov uticaj na morfologiju može biti jedan od pristupa distinkciji među potencijalnim etiopatogenetskim tipovima depresije. Cilj: (1)Utvrđivanje da li postoje specifične interakcije ili akumulacije alela BDNF Val66Met, COMT Val158Met i SERT 5-HTTLPR funkcionalnih polimorfizama koje su češće kod pacijenata sa depresivnim poremećajem nego kod kontrola. (2) Utvrđivanje specifičnih kliničkih, sociodemografskih karakteristika ili specifičnih morfoloških (VBM, traktografija, debljina sive mase, transkranijalna ultrasonografija) parametara koji bi definisali patološke ili kliničke specifičnosti grupa pacijenata oformljenih prema njihovom genetskom profilu. Metod:Istraživanje je koncipirano kao hibridna studija, koja se zasnivala na studiji preseka i studiji slučajeva i kontrola. U studijsku grupu uključeno je 85 konsekutivnih, hospitalizovanih pacijenata Instituta za mentalno zdravlje (Beograd), kojima je postavljena klinička dijagoza prve depresivne epizode ili rekurentnog depresivnog poremećaja (F32 i F33 prema MKB-10 klasifikaciji), starosti od 18 do 65 godina...

Febrilni napadi (FN) predstavljaju najĉešće neurološko oboljenje u detinjstvu. Upravo zbog visoke incidence obolevanja, uzrasta koji obuhvataju i tendencije ponavljanja, predstavljaju svojevrstan izazov u pedijatrijskoj praksi. Etiologija FN je i dalje predmet brojnih istraživanja i poznato je da može zavisiti od genetske predispozicije. Cilj: Cilj istraživanja je bio analizirati povezanost polimorfizama TRPV1 i KCC2 gena sa pojavom FN i odrediti stepen genetiĉke homozigotnosti i varijabilnosti kod dece sa FN i u kontrolnoj grupi ispitanika. Materijal i metode: U studiju je bilo ukljuĉeno 150 pacijenata sa dijagnostikovanim FN koja su podeljena u ĉetiri grupe: jednostavni febrilni napadi (JFN), složeni febrilni napadi (SFN), deca sa epilepsijom (EFN) i deca bez epilepsije (BFN). Nakon kliniĉkog i neurolońkog pregleda, utvrđivano je prisustvo homozigotno-recesivnih osobina (HRO) uz pomoć HRO testa. Kontrolnu grupu ĉinilo je 121 "zdravo " dete iz iste populacije, sliĉnog uzrast i pola. U ispitivanim grupama sprovedena je analiza genskih polimorfizama u genima KCC2 i TRPV1. Rezultati: Genotip CC polimorfizma rs2297201 KCC2 gena je znaĉajno ĉešće zastupljen u kontrolnoj grupi nego u grupi dece sa FN (p=0.003) kao i alel C ovog polimorfizma (p=0.045). Takođe, genotip CC rs2297201 polimorfizma KCC2 gena je statistiĉki znaĉajno više zastupljen u kontrolnoj grupi u odnosu na grupu dece sa SFN (p=0.000). Ustanovljeno je postojanje znaĉajnog uvećanja recesivne homozigotnosti i smanjene varijabilnosti za testirane genske lokuse ne samo u grupi pacijenata sa FN, već i u svim ispitivanim podgrupama dece (SFN, JFN, EPI, BFN) u poređenju sa kontrolnom grupom. Sa rastom stepena težine ispoljenosti FN utvrđeno je kako povećanje u stepenu recesivne homozigotnosti tako i smanjenje varijabilnosti za testirane lokuse. Zakljuĉak: Dobijeni rezultati nam ukazuju da bi CT i CC genotipovi, kao i C alel rs2297201 polimorfizma KCC2 gena mogli biti predisponirajući faktor na nastanak FN, pre svega CT genotip. Znaĉajno uvećana recesivna homozigotnost kao i umanjena varijabilnost za ispitivane osobine kod osoba sa FN verovatno dovode organizam u specifiĉno stanje genetiĉko-fizološke homeostaze koje bi moglo da predstavlja izvesnu predispoziciju za pojavu FN.